مسجد تلمسان را از نو ساخت و منبرش را تعمير كرد . « 1 » شهر قديم تلمسان يا به نوشتهء ابن خرداذبه ، تلمسين در تصرف فرزندان ادريس بن ادريس بن عبد الله بن حسن بن حسن بن على بن ابى طالب ( ع ) بوده است . از تاهرت تا اين شهر 15 روز راه است كه تمام آبادان است . « 2 » يعقوبى مىنويسد : شهر مشهور مغرب ، تلمسان است كه به گرد آن ، باره‌اى از سنگ و پشت آن ، بارهء ديگرى است و در آن ، جمعيتى انبوه است . شهر ، كاخها و منازل بلند و آراسته دارد . پيرامون شهر ، قومى بربر به نام مكناسه زندگى مىكنند . « 3 » بكرى در نيمهء اول قرن پنجم هجرى مىنويسد : تلمسان شهرى است بارودار كه در كوهپايه واقع است . شهر پنج دروازه دارد به نامهاى باب الحمام ، باب وهب ، باب الخوخه در سمت قبلهء شهر ، باب العقبه در سمت مشرق و باب ابى قرّة در مغرب شهر . شهر آثار باستانى دارد . مسيحيانى در آن شهر به سر مىبرند و كليسايى آباد دارند . از جملهء آثار قديمى شهر ، كشيدن آب از چشمه است موسوم به كوريط كه در 6 ميلى شهر قرار دارد . تلمسان پايتخت مغرب اوسط و شهرى پردرخت است ؛ بازارها و مسجدها و جامع دارد . شهر را رودى به نام سطفسيف آبيارى مىكند و در كنار آن ، آسيابها برقرار است . تلمسان پايتخت سرزمين زنّاته و موسطه ، از قبايل بربر ، و جايگاه بازرگانان اطراف و اكناف است و محمد بن سليمان بن عبد الله بن حسن بن حسن بن على و برخى از فرزندانش ، از جمله عيسى ابو العيش در آنجا سكونت اختيار كردند و بناها ساختند . محمد بن سليمان در همان جا وفات يافت . تلمسان پيوسته جايگاه علما و فقها و محدثان مالكى مذهب بوده است . در جنوب تلمسان قلعهء ابن جاهل واقع است كه قلعه‌اى است بلند و آبادان . اين قلعه به كوه تارنى متصل است و آن كوه در مجاورت كوههاى آبادى قرار دارد كه به شهر تيزيل پيوسته است . آنجا ، ابتداى بيابان است و از آنجا به سجلماسه و ارجلن و قلعه‌اى كه مانند شهرى آباد است و آثار باستانى و مسجدى دارد مىروند . در شمال تلمسان ، آثار خانه‌هايى ، معروف به باب القصر ، وجود دارد كه

--> ( 1 ) . تاريخ ابن خلدون ؛ ج 3 ، ص 15 و 18 و ج 5 ، ص 17 . ( 2 ) . المسالك و الممالك ؛ ص 67 . ( 3 ) . البلدان ؛ ص 135 .